Deze agent neemt het handwerk van scenarioplanning over: hij varieert je aannames systematisch, zet de uitkomsten naast elkaar in een tabel, en bewaakt de tripwires die je vooraf hebt afgesproken. Hij voorspelt niets. Hij rekent door wat jij hem invoert, sneller en consequenter dan een spreadsheet die na de derde variabele onoverzichtelijk wordt.
Het probleem, beprijsd
Reken het zelf uit. Neem het aantal uur dat je kwartaalscenario’s kost: het bouwen van de aannames, het doorrekenen van varianten, het bijwerken van het model zodra iemand een cijfer aanpast. Vermenigvuldig dat met je eigen uurkost, en tel de uren van iedereen die eraan meewerkt bij elkaar op.
Illustratief, met invulgetallen die van jou moeten komen: drie scenario’s, elk met vier varianten op de belangrijkste aannames, kost een controller al snel twee dagen puur rekenwerk per kwartaal. Bij een volgeladen uurkost van 75 euro is dat 1200 euro per kwartaal, alleen aan het doorrekenen zelf, nog los van de vergadertijd om de uitkomst te bespreken. Dat bedrag is de prijs van het handwerk, niet van het nadenken. Het nadenken — welke aannames ertoe doen — blijft jouw werk en verdwijnt niet naar een agent.
De tweede kost is subtieler. Handmatig doorgerekende scenario’s worden zelden herzien zodra ze eenmaal in een slide staan. Een aanname die drie maanden geleden redelijk was, blijft in de tabel staan omdat niemand tijd heeft het model opnieuw te bouwen. Je stuurt dan op een scenario dat feitelijk al is ingehaald.
Vier diagnosevragen
Kun je vandaag, zonder een nieuw model te bouwen, drie varianten van je belangrijkste aanname naast elkaar leggen met de bijbehorende uitkomst?
Hoeveel van je huidige scenario’s zijn in de laatste twee maanden herzien, en wie deed dat?
Heb je per scenario een tripwire vastgelegd, met een drempelwaarde en een naam erbij, of leeft dat besluit alleen in iemands hoofd?
Als je een aanname met 20 procent zou verschuiven, weet je dan zonder te rekenen wat er met je uitkomst gebeurt, of moet iemand daar een dag voor vrijmaken?
Hoe de agent werkt
De trigger is een aanname die verandert of een vaste rekencyclus, bijvoorbeeld elke maand of bij elke bestuursvergadering. Je voert de agent je basisscenario, de variabelen die je wilt variëren, en de bandbreedte per variabele. De agent doet daarna vier stappen.
Eerst genereert hij combinaties: elke variabele op laag, midden en hoog, tegen elkaar uitgezet. Bij drie variabelen zijn dat er al snel tientallen, en dat is precies het werk dat een spreadsheet vertraagt en een agent niet.
Daarna rekent hij per combinatie de uitkomst door volgens de rekenregel die jij hem geeft. Dit is geen black box: de agent gebruikt jouw formule, jouw aannames, jouw drempelwaarden. Hij voegt geen eigen marktkennis toe en doet geen uitspraak over waarschijnlijkheid, want dat weet hij niet en jij ook niet.
Vervolgens zet hij de uitkomsten naast elkaar in een tabel, gesorteerd op de variabele die de grootste impact heeft. Dat sorteren is de eigenlijke waarde: het laat zien welke aanname je uitkomst het hardst beweegt, zodat je weet waar je aandacht op moet blijven zitten.
Tot slot toetst hij elke uitkomst aan je tripwires. Overschrijdt een variant een vooraf afgesproken drempelwaarde, dan markeert de agent dat expliciet, met het bijbehorende besluit en de eigenaar erbij. Geen drempel overschreden, dan blijft het een rekenvariant zonder actie.
De beslisregel is simpel en hard: de agent rekent, jij beslist. Bij elke uitkomst waarbij een tripwire wordt geraakt, gaat het signaal naar de eigenaar van die aanname, nooit automatisch naar een vervolgactie. Uitzondering: cijfers die je jaarrekening, een contractuele verplichting of een externe rapportageplicht raken, gaan altijd eerst naar een mens die de brondata controleert, ongeacht wat de agent berekent. Het escalatiepad is dus geen aparte stap, het is de standaardroute zodra een tripwire afgaat.
Wat je in week een doet
Neem je laatst gebruikte scenariomodel en laat de agent dezelfde drie varianten narekenen die je vorig kwartaal handmatig deed. Vergelijk de uitkomst. Verschilt die, dan zit er een rekenfout in een van de twee, en dat wil je weten voor je verder gaat. Komt de uitkomst overeen, dan heb je bewezen dat de agent je rekenwerk betrouwbaar overneemt, en kun je hem inzetten op de varianten waar je tot nu toe geen tijd voor had.
Databehandeling, verplicht voor je verder gaat
Deze agent verwerkt vaak omzetcijfers, marges, personeelsaantallen en soms klantconcentratie per account. Dat is bedrijfsgevoelige data, ook zonder dat er persoonsgegevens in zitten, en het verdient dezelfde discipline.
Vervang klant- en leveranciersnamen door rollen of letters voor je een aanname plakt: Klant A, Leverancier B, in plaats van de echte naam. Gebruik een zakelijk abonnement van je LLM-leverancier, geen consumentenaccount, en controleer dat er een verwerkersovereenkomst ligt voor je bedrijfscijfers uploadt, ook geanonimiseerde. Ga na in welke regio de verwerking plaatsvindt. Bewaar de invoer en de uitkomst niet langer dan de rekencyclus duurt, en verwijder ze daarna. Leg vast wie de tripwire-eigenaren zijn in rollen, niet in namen, zodat het document zelf al geanonimiseerd is.
Een uitvoerbaar AI-instructieblok
“` Je bent scenariorekenaar. Ik geef je een basisscenario, twee tot drie variabelen met een bandbreedte, en de rekenregel die de uitkomst bepaalt. Doe precies dit, in deze volgorde, en verzin geen aannames bij die ik niet heb gegeven.
- Genereer alle combinaties van de variabelen op laag, midden en hoog.
- Reken per combinatie de uitkomst door met mijn rekenregel, stap voor stap
zichtbaar, geen tussenstap overslaan.
- Sorteer de resultaten op de variabele met de grootste impact op de uitkomst
en zeg expliciet welke variabele dat is.
- Toets elke uitkomst aan deze tripwires: [drempelwaarde, besluit, eigenaar].
Markeer elke combinatie die een tripwire raakt, en noem welke.
- Zeg er apart bij welke van mijn aannames je niet kon controleren en waarom,
en doe geen uitspraak over hoe waarschijnlijk een scenario is.
Sluit af met één alinea waarin je herhaalt dat dit een rekenoefening op mijn aannames is, geen voorspelling. “`
Kijk daarna eerst naar punt 3 en 4, niet naar de tabel zelf. Als de agent de juiste variabele als meest bepalend aanwijst en je tripwires correct toepast, heeft de workflow waarde. Herhaalt hij vooral je eigen aannames in andere woorden zonder ze scherper te maken, dan heb je een dure samenvatting gekocht, geen rekeninstrument.
De eerlijke grens
Een simulatie is geen voorspelling. De agent rekent door wat jij invoert; hij kent de toekomst niet beter dan jij, en elke bandbreedte die je hem geeft is een aanname, geen feit. Wees vooral wantrouwig als de uitkomst je bevestigt in wat je toch al dacht. Een model dat je eigen aannames terugkaatst in een overtuigende tabel bewijst niets over de werkelijkheid. Het bewijst alleen dat de rekensom klopt.
Deze agent hoort niet bij je als je geen vastgelegde rekenregel hebt om te toetsen: dan rekent hij op lucht. Hij levert dan een tabel die er precies uitziet als een besluit, terwijl er geen onderbouwing achter zit. Hij hoort er ook niet bij als je hem gebruikt om een besluit te rechtvaardigen dat al genomen is. En hij vervangt nooit het gesprek over welke aannames ertoe doen. Dat gesprek voer je met mensen, niet met de agent.
Links en afspraak
Wil je eerst weten welk deel van je markt een trend is die je kunt extrapoleren en welk deel pure onzekerheid? Lees dan hoe je signalen leest voordat je een scenario bouwt: die verdeling bepaalt welke variabelen deze agent überhaupt moet doorrekenen. En zodra een van je scenario’s zich bevestigt, is scenario’s combineren tot een adaptieve koers de vervolgstap, want doorrekenen alleen levert geen executieritme op.
Ik reken liever eerst een van je eigen aannames met je door dan dat ik je een demo laat zien. Ik wil een werksessie plannen waarin we jouw drie belangrijkste aannames doorrekenen en een eerste tripwire-tabel opleveren.
Lees ook hoe je signalen leest voor je board, hoe je scenario’s combineert met je executiecadans, of ga terug naar de homepage.