Je marketeer plakt een prompt uit een LinkedIn-post. Je CTO schrijft zijn eigen instructies, drie regels, vol context. Beiden gebruiken hetzelfde model. Beiden krijgen andere output, en niemand in je team kan uitleggen waarom.
Dat verschil zit niet in prompttechniek. Het zit in denkraam. Wie een taalmodel behandelt als een zoekmachine met een grappige stem, krijgt plausibele onzin. Wie het behandelt als een medewerker zonder geheugen, zonder context en zonder mandaat, moet dat mandaat zelf inrichten. Dat inrichten is wat ik LLM-denken noem. Geen truc, een gewoonte.
Het probleem is niet het model, het is het ongedefinieerde proces
Een model reproduceert de precisie van zijn opdracht. Vage vraag erin, plausibel en onjuist antwoord eruit. Dat mechanisme ken je al van RENEW: dezelfde wetmatigheid geldt daar voor processen, hier voor gesprekken met een model.
Het echte probleem zit een laag dieper dan de prompt. Voordat iemand iets typt, moet vier dingen al helder zijn. Wat geef je uit handen, waar zit het risico op een fout? Hoe beschrijf je de taak zo dat een misverstand onmogelijk is, en wanneer mag het model zelf een afweging maken? Blijft een van die vier onbeantwoord, dan compenseert de gebruiker dat onbewust met een langere prompt, een strengere toon of gewoon meer controlevragen achteraf. Dat voelt als promptwerk. Het is in werkelijkheid een ontbrekend proces dat iemand ad hoc probeert te repareren.
Zolang dat proces nergens vastligt, blijft elk teamlid zijn eigen impliciete regels toepassen. De een is voorzichtig en checkt alles dubbel, waardoor het model nooit tijd bespaart. De ander is nonchalant en plakt klantdata in een gratis account, waardoor het risico ligt waar niemand het ziet. Beide reageren rationeel op hetzelfde gat: er is geen gedeeld kader waarbinnen ze weten wat wel en niet mag.
De vier D’s als denkraam, niet als trucje
Ik gebruik in mijn eigen werk vier vragen om dat kader scherp te krijgen, dezelfde vier die we bij RENEW de vier D’s noemen. Ze zijn geen wetenschappelijk model, ze zijn onze eigen werkwijze, en ze werken omdat ze de vraag vóór de prompt beantwoorden.
Delegatie. Wat geef je precies uit handen, en wat houd je bewust bij een mens? Dit is geen technische vraag maar een verantwoordelijkheidsvraag. Een model dat een conceptmail opstelt is iets anders dan een model dat een conceptmail verstuurt. Wie dat verschil niet vooraf vastlegt, ontdekt hem pas als het te laat is.
Zorgvuldigheid. Waar is een fout duur, en welke controle zet je daar specifiek op? Niet elke taak verdient dezelfde waakzaamheid. Een interne samenvatting van een vergadering vraagt minder controle dan een advies dat naar een klant gaat of een cijfer dat in een rapportage belandt. Zorgvuldigheid is schaalbaar, mits je vooraf bepaalt waar de schaal hoger staat.
Beschrijving. Beschrijf de taak zo nauwkeurig dat een misverstand onmogelijk is. Dit is de stap die de meeste teams overslaan. Ze typen een vraag zoals ze die aan een collega zouden stellen, terwijl een collega tien jaar impliciete context meebrengt en een model niets. Een goede beschrijving benoemt het doel, de vorm van het antwoord, wat er niet in mag, en een voorbeeld van goed en fout.
Onderscheidingsvermogen. Wanneer mag het model afwijken van de instructie, en wanneer nooit? Een model dat altijd letterlijk volgt, breekt bij de eerste uitzondering. Een model dat altijd zelf mag interpreteren, verrast je op het verkeerde moment. Ergens tussen die twee ligt een regel die je zelf trekt, per taak, niet in algemene zin.
Zonder deze vier vooraf beantwoord te hebben, is elke prompt giswerk, hoe knap geformuleerd ook. Met deze vier beantwoord, wordt de prompt bijna bijzaak: hij volgt logisch uit wat je al hebt vastgelegd.
Waarom dit meer is dan promptdiscipline
Dit raakt ook wat er ná het antwoord gebeurt. Op relaties/llm-veranderingen beschrijf ik hoe teams een model steeds vaker zelfstandig laten schrijven aan voorstellen, agenda’s en klantmails, vaak zonder dat iemand ooit besliste dat dit mocht. Dat is precies het scenario waarin een ongedefinieerd proces het duurst wordt. Niet omdat het model faalt, maar omdat niemand vooraf de delegatie, de zorgvuldigheid, de beschrijving of het onderscheidingsvermogen heeft vastgelegd. De output gaat dan ongecontroleerd naar buiten.
Hetzelfde patroon geldt op grotere schaal bij agentisch werken. Een model dat zelfstandig stappen zet zonder vooraf gedefinieerde grenzen is geen efficiëntie, het is een risico dat je nog niet hebt geprijsd. Dat principe staat uitgewerkt op de introductie tot agentisch werken: mens in de lus is daar geen rem, het is de voorwaarde waaronder autonomie werkt.
Verwerkersovereenkomst en rollen, vóór je iets plakt
Elk instructieblok hieronder raakt mogelijk bedrijfsdata zodra je het met een echte taak invult. Kijk daarom eerst waar je model je invoer laat: een zakelijk abonnement met verwerkersovereenkomst is wat dit veilig maakt, een gratis consumentenaccount is dat niet. Laat klantnamen, persoonsgegevens en tarieven eruit, en werk desnoods met rollen in plaats van namen: calculator, planner, accountmanager. Het denkraam werkt daar precies even goed op.
“` Rol: je bent mijn sparringpartner bij het opzetten van een terugkerende taak. Beantwoord niet meteen, stel eerst deze vier vragen, een voor een, en wacht op mijn antwoord voordat je doorgaat.
- Delegatie: welk deel van deze taak geef ik volledig uit handen, en welk
deel blijft bij mij?
- Zorgvuldigheid: waar in deze taak is een fout duur, en welke controle
zet ik daar?
- Beschrijving: wat is het doel, de gewenste vorm, en wat mag er nooit in
staan?
- Onderscheidingsvermogen: wanneer mag jij van mijn instructie afwijken,
en wanneer nooit?
Vat na elk antwoord kort samen wat je begrepen hebt. Stel pas na vraag vier een concrete eerste versie voor, gebaseerd op mijn vier antwoorden, niet op aannames. “`
Wie dit een paar keer per taaktype doorloopt, merkt het verschil niet in de eerste prompt, maar in de tiende: de aannames die vroeger stilzwijgend fout gingen, liggen er dan al.
Wat een sessie oplevert
In een gezamenlijke sessie ontleden we een taak uit jouw bedrijf aan de hand van dit kader, geen slides, wel een whiteboard vol jullie eigen voorbeelden. Je gaat weg met een ingevuld vier-D’s-werkblad voor die taak en een versie van het instructieblok hierboven, aangepast op jullie systemen.
Dit denkraam vult wat RENEW al vastlegt over welk proces je automatiseert: RENEW kiest de taak, LLM-denken bepaalt hoe je daarna met het model samenwerkt. Terug naar de overzichtspagina voor de andere pijlers.
Ik wil dit denkraam met mijn team doorlopen. Ik plan die sessie in.