<!– B1:micro-question –>
Agent een leest de e-mail. Agent twee classificeert hem. Agent drie schrijft het antwoord. Wie controleert of agent twee de classificatie van agent een goed heeft geïnterpreteerd? Als het antwoord “de derde agent, stilzwijgend” is, heb je geen multi-agent-systeem. Je hebt een estafette zonder scheidsrechter.
<!– B2:problem –>
Eén agent faalt zichtbaar. Een keten faalt onderweg
Eén agent die een fout maakt, geeft meestal een fout antwoord dat je herkent. Een keten van agents die een fout doorgeeft, geeft een antwoord dat er correct uitziet. De fout van stap een wordt de aanname van stap twee, en de zekerheid van stap drie. Niemand in de keten wist dat hij op een gok verder bouwde.
Reken het uit met je eigen foutkans per stap, niet met een geleend percentage. Stel dat elke stap in jouw keten vier keer op de honderd keer een net iets verkeerde output aflevert, en je keten telt vier stappen na elkaar. De kans dat de keten zonder enige afwijking alle vier stappen doorkomt, is dan ongeveer 85 procent. In de resterende 15 procent scheeft er ergens iets, voordat een klant het antwoord ziet. Dit is een rekenvoorbeeld met een zelfgekozen foutkans, geen gemeten cijfer over jouw systeem.
De tweede-orde kost zit niet in die 15 procent zelf. Die zit in de tijd die het kost om terug te vinden wáár het misging, als niemand een tussenstap heeft gelogd. Vermenigvuldig het aantal incidenten per maand met de tijd die je kwijt bent aan het reconstrueren van vier stappen in plaats van één.
<!– B3:diagnose –>
Vier vragen die je vanmiddag beantwoordt
Beantwoord ze uit je eigen architectuur, niet uit een diagram dat niemand bijwerkt.
Hoeveel agents of stappen raakt een enkele klantvraag voordat hij is afgehandeld, en kun je dat pad in één oogopslag tekenen? Als agent twee een verkeerde input krijgt van agent één, ziet iemand dat voordat de klant het antwoord ontvangt? Wie is eigenaar als de keten vastloopt: de bouwer van stap één, de bouwer van stap twee, of niemand die zich meldt? Bestaat er een wachtrij die een mens kan openen en lezen, of verdwijnt een vastgelopen taak in een log dat niemand raadpleegt?
<!– B4:approach –>
Wat een orkestrator doet, en wat hij niet oplost
Een orkestrator is geen extra agent die slimmer is dan de rest. Het is de laag die vastlegt wie na wie loopt, wat elke stap mag aannemen, en wat er gebeurt als een stap zijn eigen antwoord niet vertrouwt. Zonder die laag praten je agents via aannames met elkaar, en daar verstoppen fouten zich.
Drie onderdelen maken het verschil tussen een keten die veilig schaalt en een keten die op een dag stilzwijgend fout gaat.
Het overdrachtscontract. Elke stap levert niet alleen een antwoord, maar ook een expliciete zekerheidsclaim: wat is aangenomen, wat is gecontroleerd, en wat is gegokt. Agent twee mag de output van agent één alleen als vaststaand behandelen als die claim dat toestaat. Zonder dit contract erft elke stap de onzekerheid van de vorige stap zonder dat te weten.
De wachtrij als geheugen, niet als black box. Een taak die tussen agent één en agent twee hangt, moet zichtbaar zijn voor een mens: wat ligt er, hoe lang al, en waarom is hij blijven liggen. Een wachtrij die je alleen via een log kunt inzien nadat iets al misging, is geen wachtrij. Dat is een archief van gemiste kansen.
Foutcontainment per stap. Een fout bij agent twee mag niet automatisch doorlopen naar agent drie omdat de keten “toch al bezig was”. De orkestrator stopt de keten zodra de zekerheidsclaim onder een drempel zakt, en zet de taak dan bij een mens neer met de volledige historie tot dat punt.
Capgemini schatte in 2025 dat ongeveer 15 procent van de processen op autonomieniveau drie of hoger draait, groeiend naar 25 procent in 2028. Een keten van meerdere agents duwt je sneller richting dat niveau dan een enkele agent, en dat is precies waarom het overdrachtscontract er eerder moet staan dan de tweede agent.
De payload die tussen agents reist, is vaak rijker dan je denkt
Agent één ontvangt misschien alleen een naam en een vraag. Tegen de tijd dat agent drie het dossier ziet, zit er een classificatie, een risico-inschatting en soms een samenvatting van eerder klantcontact in. Die verrijkte payload is een grotere gegevensverwerking dan het eerste formulierveld deed vermoeden.
- Vastleggen wélke velden elke stap toevoegt aan de payload, en of die toevoeging nodig is voor de volgende stap of alleen “handig” is.
- Een verwerkersovereenkomst die de hele keten dekt, niet alleen de eerste leverancier. Elke agent in de keten kan een ander model of een ander platform zijn.
- Een bewaartermijn per stap, niet één termijn voor het eindresultaat. Een tussenstap die nergens meer voor dient, hoort niet langer te blijven staan dan nodig.
- Eén audit trail die de hele keten dekt, zodat je bij een inzageverzoek het volledige pad van het dossier kunt tonen, niet alleen het laatste antwoord.
Deloitte ondervroeg in 2026 voor de State of AI 3.235 leiders in 24 landen. 74 procent wil agentic AI in 2027, en 21 procent heeft er volwassen governance voor. Een keten van agents vergroot die kloof: elke extra stap is een extra plek waar governance kan ontbreken.
Week een, wat jij als eindverantwoordelijke doet
Geen tweede agent bouwen voor je het overdrachtscontract van de eerste keten hebt opgeschreven. Leg vast welke velden elke stap mag lezen, welke zekerheidsdrempel een stap moet halen, en wie de taak ziet zodra die drempel niet gehaald wordt. Gartner verwacht dat tegen 2027 ongeveer 40 procent van de agentic-projecten wordt geschrapt wegens onduidelijke businesswaarde.
<!– B5:ai-instruction –>
Test dit voor je een tweede agent toevoegt
Je kunt vanmiddag toetsen of je keten een overdrachtscontract kan dragen, met een model dat je al hebt. Lukt dat niet, dan voeg je geen tweede agent toe aan een proces dat de eerste overdracht niet kan beschrijven.
Eerst de grens, en die staat bewust boven de instructie. Plak hier geen namen, e-mailadressen, klantdossiers of bedrijfsgegevens van echte zaken in. Beschrijf je keten in stappen en rollen, niet in cases. Werk in een zakelijk abonnement waarvan je de verwerkingsregio kent, niet in een consumentenaccount. Zonder verwerkersovereenkomst voor de hele keten, gaat er geen persoonsgegeven doorheen.
“` Je bent mijn sparringpartner voor het scopen van een keten van agents. Stel mij een vraag tegelijk en wacht op mijn antwoord voor je verdergaat.
Vraag mij achtereenvolgens:
- Uit welke stappen bestaat mijn keten, in volgorde, en welke rol vervult
elke stap?
- Wat neemt stap twee aan over de output van stap een, zonder dat te
controleren?
- Waar in de keten zou een fout het langst onopgemerkt blijven, en waaraan
herken ik dat achteraf?
- Wie ziet een taak die vastloopt tussen twee stappen, en binnen welke tijd?
Lever daarna drie dingen op: A. Een overdrachtscontract per stapovergang: wat de ontvangende stap mag aannemen, en wat hij zelf moet controleren. B. Een zekerheidsdrempel per stap: onder welke drempel stopt de keten en gaat de taak naar een mens. C. Een wachtrijontwerp dat een mens kan openen: welke velden zijn zichtbaar voor een taak die vastligt, en hoe lang mag hij daar blijven liggen.
Is een van mijn antwoorden te vaag om een drempel op te zetten, zeg dat dan en vraag door. Verzin geen foutpercentages die ik niet heb gegeven. “`
Loopt het model vast op vraag twee of drie, dan zit het probleem niet in de techniek. Dan is je eerste agent nog niet scherp genoeg beschreven om een tweede agent te dragen, en dat is wat RENEW eerst oplost.
<!– B6:boundary –>
Waar deze aanpak niet past
Onder twee agents heb je geen orkestratieprobleem. Eén agent die zijn antwoord aflevert aan een mens, heeft geen overdrachtscontract nodig, want er is geen overdracht.
Een keten past ook niet op een proces waarvan de eerste stap zelf nog niet stabiel is. Twee onbetrouwbare stappen na elkaar geven geen betrouwbaarder resultaat, maar twee keer zoveel plekken waar het fout kan gaan.
Bouw geen keten waarin elke stap “waarschijnlijk wel goed genoeg” is. Een keten is zo sterk als de zwakste overdracht, niet het gemiddelde van alle stappen.
<!– B7:links-cta –>
Verder lezen
- Deze pagina is een verdieping op de agentic-pijler. Het overzicht van alle agentcapaciteiten staat op home.
- Waarom ik met de PRAL-lus werk en geen volledige autonomie bouw, staat op de pillar over agentic.
- De lead-kwalificatie-agent is het eenvoudigste voorbeeld van een keten met precies één overdracht, van formulier naar mens. Zie lead-kwalificatie.
- Zodra een keten meerdere klantcontacten na elkaar moet onthouden, wordt het geheugen zelf het overdrachtsprobleem. Dat staat op agentic geheugen.
- Support-triage laat zien hoe een enkele binnenkomende vraag al over meerdere beslisregels loopt voor er een mens bij komt. Zie support-triage.
Ik kijk liever eerst naar je overdrachtscontract dan naar je tooling. Ik plan graag een gesprek in waarin we je keten op papier zetten en de zwakste overdracht opsporen voor je een agent toevoegt.